Thierry Aartsen, minister van Werk en Participatie: “Een sterk land laat niemand aan de kant staan”

‘Iedereen doet mee’ is het thema van dit magazine, maar ook een pijler van uw beleidsplannen. Waarom is dit zo belangrijk?

“De wereld verandert enorm. We staan voor een aantal grote uitdagingen. Eén daarvan is: hoe zorgen we ervoor dat we onze Nederlandse welvaart met elkaar kunnen blijven verdienen? Hoe houden we zorg, onderwijs en defensie overeind en werken we aan grote ambities zoals de energietransitie en woningbouw? Daar hebben we echt iedereen voor nodig op de arbeidsmarkt. Dus voor mij als minister is dat een enorme drijfveer: ervoor zorgen dat iedereen meedoet. Ik zeg altijd: een sterk land laat niemand aan de kant staan.”

We moeten af van dat verkokerde denken. Veel belangrijker is: wat vind je leuk? Waar ben je goed in?

Dat is niet enkel een economische drijfveer. Wat betekent een inclusieve arbeidsmarkt voor u?

“Ik geloof dat iedereen talenten heeft. Iedereen kan iets. Iedereen heeft passies en dromen. Ik vind het principieel asociaal om tegen mensen te zeggen: hier heeft u een uitkering, uw uitkering is net genoeg om u niet te laten creperen, gaat u maar aan de zijkant van de samenleving staan. Geen enkel mens wordt beter van een hele dag nietsdoen. Werk is een cruciaal onderdeel van iemands leven: het is trots, eigenwaarde, sociale contacten, zingeving. Dat kan betaald werk zijn, maar ook vrijwilligerswerk of mantelzorg.”

Welke groepen bieden volgens u de grootste kansen?

“De eerste is echt: nieuwkomers. Ik verbaas me over het huidige stelsel. Nieuwkomers zijn vaak jonge, arbeidsfitte mensen die vooruit willen in de samenleving. Zij hebben gewerkt in hun land van herkomst, sommigen waren ondernemer. En wij krijgen het voor elkaar om die mensen jarenlang inactief te maken. We laten hen gevangen zitten in een stelsel waardoor ze jarenlang aan de kant staan. Dat is eeuwig zonde. Daar ligt voor mij de belangrijkste focus.”

De komende jaren wilt u 75.000 extra nieuwkomers sneller aan het werk helpen. Wat is daarvoor nodig?

“Nu is het eerste wat we tegen statushouders en kansrijke asielzoekers zeggen: doe vooral niets, blijf in een azc. Pas na een paar jaar beginnen we over werk. Dat wil ik omdraaien. Als mensen binnenkomen, zeg ik: dit is een startbaan. We gaan vanaf dag één kijken of u kunt werken in Nederland. Mijn stelling is: een baan is beter dan geen baan. Ook als je ingenieur of dokter bent geweest. Dan heb ik nog liever dat je pakketbezorger wordt, want dan doe je iets. En op het werk leer je het beste de Nederlandse taal. Je collega’s zijn je woordenboek. Maar we willen ook perspectief geven: van ‘any job’ naar een betere baan en uiteindelijk een carrièrebaan. ABC.”

Maar zelfs voor ‘any job’ zijn nog veel belemmeringen. Bijvoorbeeld tewerkstellingsvergunningen, vervoer en koudwatervrees bij werkgevers.

“Dat klopt, daar zijn we dus naar aan het kijken. Het doel moet zijn dat werken voor alle nieuwkomers lonend is. En dat we werkgevers ontzorgen en ondersteunen. We willen ook afspraken maken met werkgevers over de vervolgstappen naar die betere baan. Dat kan bijvoorbeeld via praktijkgerichte scholing.”

Ziet u naast nieuwkomers nog andere kansrijke doelgroepen?

“Ja, meer algemeen mensen met een uitkering. We hebben ongeveer 1,5 miljoen mensen tot de AOW-leeftijd die een vorm van een uitkering ontvangen. UWV heeft bijvoorbeeld een aanpak waarmee ze mensen zonder arbeidsvermogen vanuit de Wajong en WIA toch succesvol naar werk begeleiden. Dat betekent niet dat iemand meteen veertig uur op een bouwsteiger moet gaan staan. Maar als we mensen op de juiste manier helpen, kunnen zij naar vermogen best een bijdrage leveren en meedoen aan de samenleving.”

Mijn stelling is: een baan is beter dan geen baan. Ook als je ingenieur of dokter bent geweest.

Mensen zitten nu vast in de sociale zekerheid?

“Een bekende metafoor uit het politieke debat is: is een uitkering een hangmat of een trampoline? Ik zeg inmiddels: de sociale zekerheid in Nederland is vooral een spinnenweb. Als je er eenmaal in zit, is het heel moeilijk om er weer uit te komen. Daar wil ik echt meters maken. Werken en meedoen moeten centraal komen te staan. Tot in de haarvaten van de sociale zekerheid. Op het moment dat je een uitkering ontvangt, moeten we niet tegen mensen zeggen: u blijft hier maar aan de kant van de samenleving staan. Nee, we moeten kijken wat ervoor nodig is om iemand mee te laten doen.”

Welke rol spelen (uitzend)werkgevers bij het activeren van onbenut arbeidspotentieel?

“Een cruciale. Iedere werkgever die ik spreek, zegt tegen mij: ik kom mensen tekort, help! Dan zeg ik altijd: dat komt goed uit, want ik heb een hele hoop mensen die graag willen werken. Die mismatch moeten we met elkaar zien te overbruggen. Daar ligt een belangrijke rol voor uitzendbureaus. Voor veel mensen is de stap van geen baan, of lange tijd geen baan, naar veertig uur werken best groot. Ze vinden dat onzeker en spannend. Ook werkgevers zijn bij sommige doelgroepen huiverig. Uitzendbureaus kunnen die drempel verlagen.”

Het kabinet werkt aan een nieuwe arbeidsmarktinfrastructuur. Wat moet die opleveren?

“Dat je met vragen over werk op één centrale plek terechtkunt: de Werkcentra. Of je nu van baan wilt veranderen, een opleiding wilt volgen, werkloos bent geworden of op zoek bent naar personeel. We kijken nu nog ouderwets naar onze arbeidsmarkt: als je hoort dat je baan gaat verdwijnen, moet je eerst maanden wachten tot je daadwerkelijk werkloos bent. Pas dan kun je een WW-uitkering aanvragen en weer een maand later krijg je hulp om een nieuwe baan te zoeken. Wat ik wil, is dat mensen als dat nodig is direct een opleidingsbudget kunnen krijgen om zich om te scholen naar een baan met toekomstperspectief.”

Hoe belangrijk is samenwerking tussen publieke en private partijen?

“Heel belangrijk. Je wilt kijken naar wat werkzoekenden kunnen in plaats van naar het bakje, label of de regeling waarin ze vallen. Nu wordt er gezegd: u wilt zich omscholen naar de kinderopvang, maar u valt niet in het juiste bakje. Of: u heeft geen recht op een omscholingsbudget met deze uitkering. Terwijl iemand zegt: hallo, ik wil graag werken! Als iemand zich wil omscholen naar de kinderopvang, moet je dat niet ingewikkelder maken dan nodig. Hoe krijg je dat voor elkaar? Dat regelen we samen achter de schermen wel. Daar moet je werkzoekenden en werkgevers niet meer mee lastigvallen.”

Wanneer is de arbeidsmarkttransitie voor u geslaagd?

Onze sociale zekerheid is een spinnenweb. Als je er eenmaal in zit, is het heel moeilijk om er weer uit te komen.

“Als die past bij de moderne tijd. Een aantal zaken op onze arbeidsmarkt is nog heel ouderwets ingericht. Neem het cv, dat gaat vooral over wat mensen in het verleden hebben gedaan. We vragen: wat heeft u dertig jaar geleden voor diploma gehaald? Zo blijven mensen vastzitten in hun eigen sector en functie. We moeten af van dat verkokerde denken. Veel belangrijker is: wat vind je leuk? Waar ben je goed in? Wat zijn je talenten? Er zijn genoeg mensen die zeggen: ik heb jarenlang kantoorwerk gedaan, maar het lijkt me nu heel erg leuk om in de kinderopvang te werken. We hebben ook oud-politici die zeggen: ik heb jarenlang met een stropdas rondgelopen en ik wil buschauffeur worden.”

Wat hoopt u over vier jaar bereikt te hebben?

“Ik hoop dat werk echt centraal komt te staan in de sociale zekerheid. Dat we kijken naar wat mensen wél kunnen en willen, in plaats van naar welk stempeltje iemand heeft. Dat is ook een opdracht aan werkgevers en arbeidsmarktintermediairs. En, nogmaals: een sterk land laat niemand aan de kant staan. Als het even tegenzit in het leven of als je een helpende hand nodig hebt, dan gaan we die ook bieden. Maar werk staat centraal.”

Thierry Aartsen (36) is sinds februari 2026 minister van Werk en Participatie namens de VVD. Daarvoor was hij staatssecretaris van Openbaar Vervoer en Milieu en ruim zes jaar Tweede Kamerlid. Aartsen studeerde Europese studies aan de Haagse Hogeschool.